dood (en leven)

Leven is ook: afscheid nemen. Afscheid van levensfasen, van mensen, van banen. En afscheid van het leven zelf. In het afscheid balt alles samen – als een hologram van wat het werkelijk was. Ook biedt het afscheid een kans om te erkennen wat was, en helend te zijn voor de betrokkenen.

Eind jaren 80 trok ik een week op met aartsbisschop Emmanuel Milingo, in Rome. Hij legde zieken de hand op en van over de hele wereld kwamen mensen naar hem toe. Op een avond gingen we naar het ziekenhuis, waar hij stervenden de hand op legde. Na├»ef en ook wel wat sceptisch als ik was vroeg ik hem of hij die ook dacht te genezen? ‘Nee,’ zei hij toen, ‘althans niet zoals jij denkt. Elk mens sterft. Maar je kunt ziek of gezond sterven. Ik help ze gezond te sterven.’

Het heeft me verbaasd dat de ouderdom in het levenswiel het Oosten betreft. De opkomende zon, de lente. Maar het oosten staat ook voor wijsheid. En de lente is de belofte van nieuw leven. Een wel besteed leven is een leven dat vruchtbaar is voor wat er na ons komt.